Bí ẩn dòng thứ 20 trong báo cáo tài chính

Hôm nay mình đọc trên tạp chí Forbes có một bài viết dẫn trích “20 lời khuyên đầu tư tốt nhất trong lịch sử” của những nhà kinh tế hàng đầu trên thế giới. Xin phép được trích dẫn 2 lời khuyên như sau:

Warren Buffett – Chủ tịch, CEO Berkshire Hathaway:

“Hãy chỉ đầu tư những gì bạn hiểu và chọn đúng giá”

Ở chiều ngược lại, Sam Zell – Chủ tịch Quity Group Investment:

“Những công ty thua lỗ cũng có thể đem lại lợi nhuận lớn”

Trái ngược với những lựa chọn cẩn thận và an toàn của Warren Buffett, Sam Zell (ông có biệt danh The Grave Dance’s – Vũ công địa ngục) luôn chấp nhận mạo hiểm đầu tư vào các công ty có tình hình tài chính không được tốt nhưng còn khả năng kinh doanh, nếu cải thiện được việc quản lý và hồi phục việc kinh doanh, các thương vụ của Sam thường mang lại lợi nhuận rất cao.
Xuất phát từ ý tưởng so sánh 2 lời khuyên trên, mình xin phép được phân tích một khía cạnh nhỏ trong việc nhận định tình hình sức khoẻ của một doanh nghiệp nói chung, bài viết sẽ chỉ ra những “sai lầm” thường gặp của những người không thạo khi quan sát nhanh báo cáo tài chính và đưa ra một thông số đôi lúc bị bỏ quên – đó là “dòng thứ 20 trong báo cáo lưu chuyển tiền tệ”

Trên lý thuyết và hầu hết trong thực tế, mỗi khi ta đặt câu hỏi “Doanh nghiệp của anh có làm ăn tốt hay không?”, mọi người đều chú tâm vào 3-4 yếu tố chính:

–       Doanh thu của DN anh như nào?

–       Lợi nhuận của DN anh có dương hay không?

–       Anh có đủ sức trả nợ trong tương lai hay không?

–       Tiền mặt của anh hiện tại là bao nhiệu?

–       Thị phần, khách hàng của anh như thế nào?

Những chỉ tiêu trên,  trên lý thuyết, là yếu tố then chốt để đưa ra nhận định là Doanh nghiệp có kinh doanh hiệu quả hay không?
Tuy nhiên không phải trường hợp nào cũng vậy.  Với những thủ thuật kế toán và để phục vụ cho những mục đích nhận định, nhà quản trị doanh nghiệp có thể định hướng những số liệu trên, xin được lấy một vài ví dụ như sau:

  • Chỉ tiêu Tổng Doanh thu ổn định, gia tăng hàng năm: song rất có thể doanh thu đó đến từ việc bán nợ, doanh thu từ hàng tồn kho, doanh thu từ các hoạt động tài chính, thanh lý tài sản, mua bán sát nhập mà không tư hoạt động kinh doanh cốt lõi.
    Ví dụ đầu tiên, ngày trước mình tham gia kiểm toán tại Công ty Ô tô 6, thuộc Tổng công ty Công nghiệp Ô Tô Việt Nam. Nhận thấy hoạt động kinh doanh của một vài công ty con gần như không có gì – tuy nhiên năm nào cũng phát sinh doanh thu và lợi nhuận khủng. Tìm hiểu ra mới thấy mỗi năm công ty bán hàng trăm chiếc xe, vốn trước đó là sở hữu của DN mua bằng tiền nhà nước, nay bán giá bèo ra ngoài dưới hình thức “hợp tác kinh doanh”, công ty này đã có doanh thu mà không mất đồng vốn bỏ ra nào bằng việc bán tài sản nhà nước. Hành động này đem đến doanh thu và báo cáo tài chính rất đẹp, ngân hàng tiếp tục cho vay tiền- dãn nợ – tuy nhiên như đã nói, doanh thu đến từ các hoạt động ngoài ngành kinh doanh cốt lõi không phản ảnh tình hình thực tế và không có tương lai.
    Theo như mình biết, giám đốc Ô Tô 6 vừa bị bắt năm trước vì vỡ nợ.  Hãng Taxi Mai Linh cũng đã có lúc rơi vào tình trạng này, phải bán liên doanh hàng ngàn chiếc tax trong giai đoạn khủng hoảng BDS vài năm trước.
    Trong một vài trường hợp khác, doanh nghiệp bán hàng vẫn ổn định, doanh thu cao nhưng lại liên tục gia tăng khoản phải trả các nhà cung cấp. Doanh nghiệp bán hàng nợ song khó khăn trong khâu thu hồi vốn tái sản xuất mà phải chiếm dụng vốn từ các nhà cung cấp. Lúc này Doanh nghiệp phải vay tiền để tái sản xuất, nếu tình trạng đó kéo dài và các khoản nợ tăng quá cao – có thể sẽ là sự sụp đổ của chính công ty và cả nhà cung cấp.
  • Chi tiêu Lợi nhuận của doanh nghiệp luôn dương: có thể đến từ việc treo các khoản chi phí sang kì tiếp theo, hạch toán các khoản doanh thu trước hạn.
    Mình có thể lấy ví dụ như sau:
    Công ty A đang kinh doanh không hiệu quả, nợ ngân hàng đến hạn trả trong khi lợi nhuận năm nay hết Q3 vẫn âm. Sang Q4 công ty bán 1 cửa hàng đi theo hình thức cho thuê 10 năm với giá 50tr/tháng. Đúng ra kế toán sẽ hoạch toán khoản doanh thu này  chỉ 150tr cho năm tài chính hiện tại nhưng anh ta lại hoạch toán toàn bộ khoản danh thu 6 tỉ này vào trong báo cáo. Vậy là nghiễm nhiên doanh nghiệp lại có lãi – lợi nhuận dương, ngân hàng tiếp tục dãn nợ và cho vay.
  • Hệ số khả năng thanh toán ngắn hạn luôn nằm trong khoảng 1-1.5: đây là con số rất đẹp vì thể hiện doanh nghiệp vẫn tận dụng vốn vay tốt mà không sợ vỡ nợ trong tương lai.
    Tuy nhiên, trên thực tế tình hình kinh tế đang đi xuống, việc DN duy trì hệ số khả năng thanh toán ở mức ổn định 1.2 đôi lúc có rất nhiêu rủi ro, không phản ánh thực tế, nếu doanh nghiệp vẫn liên tục phải vay bổ xung duy trì kinh doanh mà hàng tồn kho và nợ phải thu người mua cũng tăng nhanh, nếu DN không được giải quyết sau 1-2 năm, các khoản nợ đến lúc đáo hạn, doanh nghiệp sẽ không thể có nguồn tiền trả nợ.

Qua vài ví dụ trên, mình muốn chỉ ra rằng những thông số cơ bản đôi lúc không phản ánh đúng hiện trạng sức khoẻ của doanh nghiệp mà được điều chỉnh theo định hướng và mục đích riêng. Chúng ta không thể đưa ra nhận định: Anh đang kinh doanh rất tốt khi chỉ nhìn vào những yếu tố trên.

Ở phần sau mình muốn nhắc đến một chỉ số thường không được quan tâm mức, đó là dòng thứ 20 của báo cáo lưu chuyển tiền tệ: “Dòng tiền thuần từ Hoạt động kinh doanh”
Trên quan điểm cá nhân, một doanh nghiệp khoẻ mạnh bắt buộc phải có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh cốt lõi dương, dòng tiền này sẽ được đem ra trang trải nợ và tài đầu tư. Nếu một doanh nghiệp có lợi nhuận và doanh thu cao, nhưng dòng tiền thứ 20 này âm chứng tỏ việc kinh doanh không thực sự đem lại tiền mặt, bán nợ không thu tiền được mà phải vay tiền để duy trì.

Lưu ý rằng dòng tiền thuần này sẽ không bao gồm các dòng tiền từ HĐ tài chính, thanh lý tài sản, góp vốn… mà chỉ phản ánh duy nhất hoạt động kinh doanh cốt lõi của DN.

Ví dụ gần gũi nhất ở Việt Nam, Coca-Cola đã 15 năm báo cáo thua lỗ không có lợi nhuận, nhưng thực tế dòng tiền từ doanh thu bán hàng vẫn rất khủng – tăng đều hàng năm, Coca-Cola vẫn sống khoẻ, trốn thuế đều và tự do phát triển vì DN này không bí áp lực “báo cáo đẹp” giống nhiều DN Việt khác.

Vì vậy, nếu một doanh nghiệp có báo cáo tài chính bết bát, liên tục lỗ, nợ đến hạn nhưng dòng tiền từ HDKD chính vẫn dồi dào thì sức khoẻ DN này vẫn còn tốt, có thể đảo chiều bất cứ lúc nào. Đây là điểm cốt lõi để Sam Zell đầu tư vào những công ty đang ở bên kia bờ vực và thắng lớn trong nhiều thương vụ.

 

Bài viết dựa trên kiến thức cá nhân. Có gì sai sót, có thể inbox cho mình thảo luận và điều chỉnh theo link FB Tuan Manh Tran.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s